Hversu hættulegir eru rykmaurar?

Rykmaurar þrífast best ef hitastig er stöðugt, yfir 20°C, og rakastig um eða yfir 50%. Þeir dafna verr ef rakastig er undir 40% og þeir þola hvorki frost né hita yfir 65 til 70°C . Rykmaurar nærast einkum á dauðum húðflögum manna og dýra og á sveppum sem vaxa á húðflögunum. Algengt er að í einu grammi af ryki megi finna allt að 100 til 500 rykmaurar en magn þeirra getur verið allt að 20 þúsund. Í einu rúmi geta þeir skipt milljónum. Líftími mauranna er 3-4 vikur og á þeim tíma getur kvenmaur af sér um 30 afkvæmi. Rykmaurar hafa hamskipti nokkrum sinnum á vaxtarskeiði sínu og við kjör aðstæður getur rykmaurum fjölgað mjög hratt. Hver maur gefur frá sér 10-20 örsmáar saurkúlur á dag og þessar kúlur eru svo smáar („micro dust“ sem mikil vakning er gegn í heiminum í dag.) að þær þyrlast auðveldlega upp, við það eitt að gengið er á gólfteppi, og berast þannig í öndunarfæri manna. Um 90% þeirra sem eru með ofnæmi fyrir húsryki eru með ofnæmi fyrir rykmauraskít.

Húsryk er fjölbreytt blanda af ýmiss konar efnum. Sem þó eru eru breytileg frá einu húsi til annars eftir byggingarefnum,  gólfefnum, gerð húsgagna og gluggatjalda. Og því hvort og þá hvaða gæludýr eru á staðnum og fleiru. Húsryk inniheldur m.a. húðflögur af fólki og dýrum, dýrahár, bakteríur, veirur, myglu, leifar skordýra, leifar hamskipta, fæðuleifar og fleira. Það sem þó skiptir mestu máli er að húsryk inniheldur í flestum tilvikum talsvert magn af rykmaurum, rykmauraskít, leifar eftir hamskipti og leifar dauðra maura. Í meltingarfærum rykmaura eru prótein sem valda ofnæmi og er mikið magn af þeim í saur mauranna.

Rannsóknir sýna framá að ofnæmi fyrir rykmaurum er algengt og meðal sjúklinga með ofnæmi er það mjög algengt.

Sumar rannsóknir gefa til kynna að skaðsemi rykmaura á mannfólkið sé mest í frumbernsku; ef börn voru vernduð fyrir rykmaurum fyrstu 9 mánuði ævinnar kom í ljós að við 2 ára aldur var minna um ofnæmi fyrir rykmaurum og einnig fyrir köttum í samanburði við börn sem voru í snertingu við rykmaura í venjulegu heimilisumhverfi. Samkvæmt þessu virðist sem það að anda að sér rykmaurum og rykmauraskít í bernsku auki hættu á alls kyns ofnæmi og astma síðar á ævinni.

Öndunarfæri ungra barna eru viðkvæmust fyrir áhrifum lífræns úrgangs rykmaura.

Hvað er til ráða? Hvernig getum við losnað við rykmaura úr umhverfi okkar eða að minnsta kosti fækkað þeim? Ýmislegt er hægt að gera en ekki er til neitt eitt ráð sem leysir allan vandann. Þrif með áhrifaríkri nútímatækni hefur mest að segja. Auk þess er gott ef hægt er að halda rakastigi í vistarverum undir 50% (best er að halda rakastiginu á bilinu 30-40%). Flest bendir til að við eigum að einbeita okkur að gólfteppum og svefnherbergjum.

Rykmaurar þrífast vel í gólfteppum en illa á dúkum og trégólfum. Gólfteppi ættu aldrei að vera í svefnherbergjum. Ef teppi eru valin á gólf , ætti að velja teppi með stuttum hárum. Þá er það mikilvægt að benda fólki á að pokaryksugur ná upp mauraskít sem fer beint í gegnum pokann og út í andrúmsloftið, þær ná ekki miklu af maurum vegna þess að þeir sitja djúpt í teppunum og halda sér þar fast. Maurarnir geta síðan fjölgað sér í ryksugupokanum þannig að næst þegar ryksugan er sett í gang dreifir hún rykmauraskít út um allt. (Notkun Pokaryksugu er því ótvírætt til óþurftar í baráttunni við mauraskít) Þrátt fyrir að notaðar séu ryksugur með þéttari pokum er mauraskíturinn er svo smágerður að hann fer að hæglega í gegnum flesta þéttofna poka. Ryksugur sem sía rykið í vatni eru taldar vera bestar í þessu samhengi.

Sængur og koddar fyllt með gerviefnum eru betri en þau sem eru fyllt með dún eða fiðri en í öllum tilvikum er gott að viðra reglulega sængur, kodda, teppi og dýnur. Sumir mæla með því að setja rúmdýnur í loftþétta plastpoka og lofttæma þá.  Það er því skammgóður vermir því sumar sængur og koddar skemmast við slíka meðferð og þetta gerir takmarkað gagn vegna þess að maurarnir lifa áfram. Vegna þess að rykmaurar þola ekki frost er mögulegt að losna við þá, t.d. úr koddum eða tuskuleikföngum, með því að setja hlutinn í frysti. Einnig má forðast bólstruð húsgögn, uppstoppuð dýr, þung gluggatjöld og annað sem safnar ryki sem erfitt er að þrífa. Föt á að geyma í lokuðum skápum eða skúffum.

Fullyrða má að ef gerðar eru viðunandi ráðstafanir til að halda rykmaurum í skefjum fer mörgum sjúklingum með ofnæmi eða astma að líða betur.

Við bendum þér eindregið á að hafa samband við fyrirtækið Sérþrif og panta djúphreinsun á rúmdýnum, gólfteppum og tauhúsgögnum án tafar.

ATH stuðst er við upplýsingar úr grein Magnúsar Jóhnnssonar prófessors sem birt var á Vísindavefnum